Rak jamy ustnej

O raku jamy ustnej

Rak jamy ustnej jest coraz częstszą chorobą, której świadomość w społeczeństwie  jest niska. W 2012 roku rozpoznano w Europie 61,400 nowych przypadków tego nowotworu. Skala problemu wymaga szczególnej uwagi.  Zachorowalność na raka jamy ustnej wzrosła o 25% w ciągu ostatnich 10 lat.  Ten nowotwór stanowi 2% wszystkich przypadków raka na świecie, co daje łącznie 300.000 nowych przypadków rocznie.

Rak jamy ustnej to nowotwór, który rozwija się  w śluzówce policzków i warg, przednich dwóch trzecich języka, na nasadzie języka, dziąsłach, dnie jamy ustnej, podniebieniu i  w przestrzeni za zębami trzonowymi. Obejmuje również  gardło środkowe tuż za  jamą ustną - w tym przypadku mówimy o raku części ustnej i gardła.

Kolejnym poważnym problemem jest to, że ponad połowa przypadków raka jamy ustnej  jest diagnozowana w zaawansowanym stadium.  W tej grupie chorych wymagane jest bardzo agresywne leczenie wielodyscyplinarne, które w późnym stadium może być mniej skuteczne. Tylko 30-40% pacjentów w zaawansowanym stadium raka jamy ustnej,  wraca do zdrowia. Pozostali mają trwałe zmiany  w jamie ustnej, będące konsekwencją leczenia. Powodują one problemy z żuciem, połykaniem i mową.  Warto zwrócić uwagę na fakt, że pacjenci, u których wcześnie wykryto nowotwór,  otrzymują mniej agresywne leczenie, a problemy funkcjonalne (z mową, połykaniem)  występują u nich rzadziej.

Jednym z powodów późnego wykrywania raka jamy ustnej jest mała świadomość społeczeństwa na ten temat.

Czynniki ryzyka 

Istnieją trzy główne przyczyny raka jamy ustnej: tytoń, alkohol oraz infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV)

  • Tytoń i alkohol: Zgodnie z najnowszym badaniem Cancer Research UK na temat czynników ryzyka rozwoju raka, 65% chorych paliło tytoń, natomiast 20% nadużywało alkoholu.
  • Wirus brodawczaka ludzkiego: Ilość zachorowań na HPV-zależne nowotwory  głowy i szyi ciągle wzrasta. Coraz częściej występują u osób młodszych, w dobrym stanie zdrowia, które nie są obciążone innymi czynnikami ryzyka takimi jak palenie tytoniu i/lub spożywanie alkoholu.

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV)

HPV to bardzo powszechny wirus, którym na pewnym etapie życia zakazi się większość ludzi. Może atakować skórę  i błony śluzowe narządów takich jak:

  • Jama ustna, gardło
  • Odbyt
  • Szyjka macicy
  • Pochwa
  • Srom

Zidentyfikowano ponad 100 różnych typów wirusa HPV, którym przypisano numery. Podzielono je na dwie grupy: HPV zwiększające ryzyko rozwoju raka oraz HPV nie mające wpływu kancerogenezę.

Niektóre typy wirusa HPV znane są jako ‘’HPV wysokiego ryzyka”, ponieważ zwiększają ryzyko zachorowania na poszczególne typy nowotworów, w tym nowotwory odbytu, szyjki macicy oraz głowy i szyi. Najnowsze szacunki pokazują, że ponad 5% wszystkich nowotworów jest związana z infekcją wirusem HPV.

Najbardziej rakotwórczym typem wirusa HPV jest HPV-16, który jest odpowiedzialny za 50-60% przypadków raka szyjki macicy oraz za  80-90%  nowotworów złośliwych innych obszarów anatomicznych takich jak rak głowy i szyi. Inne typy wirusa HPV odpowiedzialne za wzrost ryzyka zachorowania na raka głowy i szyi to HPV-18, 31 i 33, jednak ich wpływ na kancerogenezę jest mniejszy niż w przypadku HPV-16.

Objawy

Do najczęstszych objawów raka jamy ustnej zaliczamy

  • Owrzodzenie lub guzek w jamie ustnej, który się nie goi (objaw ten występuje u 80% osób z rozpoznaniem raka jamy ustnej)
  • Utrzymujący się dyskomfort i ból w jamie ustnej

Inne objawy mogą obejmować

  • Bezbolesny guzek na szyi (związany ze zwiększoną liczbą zachorowań na nowotwory HPV-zależne)
  • Utrzymujące się białe lub czerwone naloty w jamie ustnej lub w gardle
  • Trudności lub ból przy żuciu i przełykaniu
  • Uczucie ciała obcego w gardle
  • Nietypowe krwawienie lub drętwienie ust
  • Utrata zębów bez wyraźnego powodu
  • Trudności w poruszaniu żuchwą
  • Zaburzenia mowy
  • Utrata masy ciała 
  • Nieświeży oddech (halitoza)

Diagnoza

Powyższe symptomy mogą być wywoływane przez mniej poważne schorzenia, jednak wszelkie objawy należy koniecznie zgłaszać do lekarza bądź dentysty. We wczesnym wykrywaniu raka jamy ustnej szczególną rolę odgrywają dentyści, poprzez zachęcanie pacjentów do systematycznej higieny jamy ustnej.

Jeśli lekarz lub dentysta zauważy u pacjenta któryś  z objawów sygnalizujących raka jamy ustnej,  ma szybki dostęp do sieci ośrodków specjalistycznych doświadczonych w leczeniu raka jamy ustnej. Ośrodki te zatrudniają specjalistów w zakresie chirurgii, radioterapii, chemioterapii, badań diagnostycznych, leczenia stomatologicznego, logopedii i rehabilitacji, którzy  są niezbędni przy opiece nad chorymi z rakiem jamy ustnej.

Leczenie

Większość pacjentów, u których zdiagnozowano raka jamy ustnej we wczesnym stadium rozwoju, leczenie może polegać na prostym zabiegu chirurgicznym. Dla raka w bardziej zaawansowanym stadium, leczenie obejmuje zabieg chirurgiczny, radioterapię i chemioterapię. Rozwój medycyny doprowadził do znacznych postępów w rekonstrukcji i rehabilitacji jamy ustnej, optymalizacji leczenia przy użyciu radioterapii i chemioterapii oraz minimalizacji dyskomfortu związanego z leczeniem.